Μια νέα προσέγγιση στον ορισμό της παχυσαρκίας μπορεί να βοηθήσει τους γιατρούς να αποφασίζουν καλύτερα ποιοι ασθενείς χρειάζονται εντατικότερη θεραπεία, εστιάζοντας στις επιπτώσεις του υπερβολικού λίπους στα όργανα και τους ιστούς, αντί να βασίζονται κυρίως στο αν κάποιος πληροί ή όχι ένα σύνολο μεταβολικών κριτηρίων κινδύνου.
Σε μια νέα ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, ερευνητές από το Pennington Biomedical Research Center του Πανεπιστημίου LSU εξετάζουν την έννοια της «μεταβολικά υγιούς παχυσαρκίας» και υποστηρίζουν ότι ένα νεότερο πλαίσιο που διακρίνει την προκλινική παχυσαρκία από την κλινική παχυσαρκία προσφέρει μια πιο βιολογικά θεμελιωμένη και κλινικά εφαρμόσιμη προσέγγιση.
Η ανασκόπηση, με τίτλο «Does Metabolically Healthy Obesity Really Exist: Going Toward New Definitions» (Υπάρχει πραγματικά η μεταβολικά υγιής παχυσαρκία; Προς νέους ορισμούς), υπογράφεται από τον Δρ. Christian Rodriguez, μεταδιδακτορικό ερευνητή, και τον Δρ. Eric Ravussin, διακεκριμένο καθηγητή του LSU. Η εργασία εξετάζει πώς η παραδοσιακή ταξινόμηση σε μεταβολικά υγιή παχυσαρκία (ΜΥΠ) και μεταβολικά μη υγιή παχυσαρκία (ΜΜΥΠ) έχει επηρεάσει τις θεραπευτικές αποφάσεις και γιατί το νεότερο πλαίσιο που ανέπτυξε η Επιτροπή του The Lancet Diabetes & Endocrinology για τον Ορισμό και τη Διάγνωση της Κλινικής Παχυσαρκίας μπορεί να προσφέρει μια καλύτερη κατεύθυνση.
Τα όρια των παλιών ετικετών
Το παραδοσιακό πλαίσιο ΜΥΠ/ΜΜΥΠ ταξινομεί γενικά τα άτομα με παχυσαρκία με βάση την παρουσία ή την απουσία μεταβολικών ανωμαλιών. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, τα άτομα με μεταβολικά μη υγιή παχυσαρκία μπορεί να είναι υποψήφια για πιο εντατικές παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής και φαρμακοθεραπεία, ενώ εκείνα που ταξινομούνται ως έχοντα μεταβολικά υγιή παχυσαρκία μπορεί αρχικά να λαμβάνουν δομημένη υποστήριξη στον τρόπο ζωής, με πιο εντατική θεραπεία να εξετάζεται αν η μεταβολική τους υγεία επιδεινωθεί ή εμφανιστούν άλλοι παράγοντες κινδύνου.
Το πρόβλημα είναι ότι ο ορισμός της ΜΥΠ ποικίλλει σημαντικά μεταξύ των μελετών και συχνά δεν αποτελεί σταθερή κατάσταση. Άτομα που ταξινομούνται ως έχοντα ΜΥΠ μπορεί να αναπτύξουν μεταβολικές ανωμαλίες με την πάροδο του χρόνου, περιπλέκοντας τα θεραπευτικά πλάνα που βασίζονται στην υπόθεση ότι η παχυσαρκία τους είναι επί του παρόντος «υγιής».
«Η μεταβολικά υγιής παχυσαρκία βοήθησε τους ερευνητές να αναγνωρίσουν ότι η παχυσαρκία δεν επηρεάζει κάθε άτομο με τον ίδιο ακριβώς τρόπο», δήλωσε ο Ravussin. «Αλλά η ταξινόμηση είναι δύσκολο να χρησιμοποιηθεί ως βάση για μακροπρόθεσμη θεραπεία, επειδή οι ορισμοί ποικίλλουν και η μεταβολική υγεία μπορεί να αλλάξει. Ένα άτομο που θεωρείται μεταβολικά υγιές σήμερα μπορεί να μην είναι μεταβολικά υγιές αύριο».
Μετατοπίζοντας την εστίαση στη λειτουργία του σώματος
Το πλαίσιο της προκλινικής/κλινικής παχυσαρκίας που προτείνει η Επιτροπή του The Lancet ακολουθεί μια διαφορετική προσέγγιση. Αντί να ορίζει την παχυσαρκία κυρίως με βάση την παρουσία ή την απουσία μιας συγκεκριμένης ομάδας μεταβολικών παραγόντων κινδύνου, εξετάζει αν το υπερβολικό λίπος προκαλεί δυσλειτουργία σε όργανα ή ιστούς ή περιορίζει την ικανότητα ενός ατόμου να εκτελεί καθημερινές δραστηριότητες.
Αυτό σημαίνει ότι:
Προκλινική παχυσαρκία περιγράφει άτομα με επιβεβαιωμένο υπερβολικό λίπος που δεν έχουν επί του παρόντος ενδείξεις δυσλειτουργίας οργάνων ή ιστών που σχετίζεται με την παχυσαρκία. Αυτά τα άτομα μπορεί να ωφεληθούν από δομημένες παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, τακτική παρακολούθηση της καρδιομεταβολικής υγείας και κοινή λήψη αποφάσεων σχετικά με τη φαρμακοθεραπεία όταν ο ατομικός κίνδυνος είναι αυξημένος.
Κλινική παχυσαρκία ορίζεται από το υπερβολικό λίπος που συνοδεύεται από δυσλειτουργία οργάνων ή ιστών που σχετίζεται με την παχυσαρκία ή σημαντικούς περιορισμούς στις καθημερινές δραστηριότητες. Για αυτά τα άτομα, η τεκμηριωμένη φαρμακοθεραπεία και, όταν ενδείκνυται, η μεταβολική ή βαριατρική χειρουργική μπορεί να εξεταστούν παράλληλα με τη θεραπεία των συγκεκριμένων προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με την παχυσαρκία.
Σημαντικό: Το πλαίσιο αυτό αλλάζει επίσης τον τρόπο με τον οποίο αξιολογείται η επιτυχία της θεραπείας. Αντί να μετράται η επιτυχία αποκλειστικά με βάση τα κιλά που χάθηκαν, στόχος είναι η βελτίωση ή η επίλυση της δυσλειτουργίας των οργάνων ή ιστών που καθορίζει την κλινική παχυσαρκία ενός ατόμου.
«Η μετάβαση από το ερώτημα “Είναι αυτό το άτομο μεταβολικά υγιές ή μη;” στο “Επηρεάζει το υπερβολικό λίπος τη λειτουργία του σώματος;” μας δίνει έναν πιο κλινικά ουσιαστικό τρόπο να σκεφτόμαστε την παχυσαρκία», δήλωσε ο Rodriguez. «Το πλαίσιο μας επιτρέπει να εντοπίζουμε άτομα που μπορεί να ωφεληθούν από την πρόληψη και την παρακολούθηση, ενώ παράλληλα αναγνωρίζουμε πότε η παχυσαρκία έχει εξελιχθεί σε μια νόσο που απαιτεί πιο εντατική θεραπεία».
Γιατί έχει σημασία αυτή η αλλαγή;
Η παραδοσιακή προσέγγιση της «μεταβολικά υγιούς παχυσαρκίας» είχε ένα κρίσιμο κενό: δεν λαμβάνει υπόψη τη δυναμική φύση της μεταβολικής υγείας. Ένα άτομο μπορεί σήμερα να είναι «μεταβολικά υγιές» και σε λίγα χρόνια να έχει αναπτύξει διαβήτη, υπέρταση ή δυσλιπιδαιμία. Επιπλέον, η έννοια της «υγιούς παχυσαρκίας» μπορεί να δημιουργήσει μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας, αποτρέποντας τους ανθρώπους από το να λάβουν μέτρα πρόληψης.
Η νέα προσέγγιση:
Είναι πιο αντικειμενική: Δεν βασίζεται σε ασαφή μεταβολικά κριτήρια, αλλά σε μετρήσιμες επιπτώσεις στην υγεία.
Είναι πιο δυναμική: Αναγνωρίζει ότι η κατάσταση ενός ατόμου μπορεί να αλλάξει με την πάροδο του χρόνου.
Οδηγεί σε καλύτερες θεραπευτικές αποφάσεις: Διαχωρίζει εκείνους που χρειάζονται ενεργή παρέμβαση από εκείνους που μπορεί να ωφεληθούν περισσότερο από την πρόληψη.
Η έρευνα συνεχίζεται
Η νέα προσέγγιση βασίζεται στο έργο της Επιτροπής του The Lancet Diabetes & Endocrinology για τον Ορισμό και τη Διάγνωση της Κλινικής Παχυσαρκίας. Τρεις ερευνητές του Pennington Biomedical—οι Ravussin, Δρ. Philip Schauer και Δρ. John Kirwan—συμμετείχαν στην 56μελή διεθνή επιτροπή που ανέπτυξε τη νέα μέθοδο για τον ορισμό και τη διάγνωση της παχυσαρκίας.
Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι το πλαίσιο εξακολουθεί να εξελίσσεται και θα απαιτήσει πρόσθετη έρευνα για την επικύρωση των διαγνωστικών του κριτηρίων και την ανάπτυξη εργαλείων για συνεπή εφαρμογή στην κλινική πράξη και τη δημόσια υγεία.
Η ανασκόπηση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η έννοια της μεταβολικά υγιούς παχυσαρκίας έχει βοηθήσει στην προώθηση της κατανόησης της βιολογικής ποικιλομορφίας της παχυσαρκίας, αλλά περιορίζεται από ασυνεπείς ορισμούς, την ενδεχομένως προσωρινή φύση της και την εστίασή της σε ένα σχετικά στενό σύνολο μεταβολικών παραγόντων κινδύνου.
Το νέο μοντέλο είναι πολλά υποσχόμενο, αλλά δεν έχει ακόμη πλήρως τυποποιηθεί. Υπάρχουν ανοιχτά ζητήματα για τα πρωτόκολλα μετρήσεων, την επιχειρησιακή εφαρμογή, το κόστος και τον κίνδυνο να υποθεραπευθούν άτομα με προκλινική παχυσαρκία αν το πλαίσιο εφαρμοστεί άκαμπτα. Επίσης, η υιοθέτησή του μπορεί να αλλάξει πολύ τον επιπολασμό της παχυσαρκίας ανάλογα με την εθνικότητα και τα ανθρωπομετρικά όρια που χρησιμοποιούνται.
Το ίδιο ισχύει και για τον καρκίνο: η προκλινική και η κλινική παχυσαρκία σχετίστηκαν με αυξημένο κίνδυνο για πολλούς καρκίνους στο UK Biobank, με ισχυρότερες συσχετίσεις της κλινικής παχυσαρκίας σε μεταβολικά καθοδηγούμενες κακοήθειες όπως ήπατος, ενδομητρίου, παχέος εντέρου και παγκρέατος. Άρα, η έγκαιρη αναγνώριση της προκλινικής παχυσαρκίας ίσως έχει αξία όχι μόνο για τον διαβήτη και τα καρδιαγγειακά, αλλά και για την πρόληψη καρκίνου.
Συνολικά, για δημοσίευση σε site, η πιο ακριβής και σύγχρονη γραμμή είναι ότι η «υγιής παχυσαρκία» δεν έχει εξαφανιστεί ως ερευνητική έννοια, αλλά χάνει έδαφος ως κλινικός οδηγός. Η κατεύθυνση της βιβλιογραφίας είναι να ορίζεται η παχυσαρκία λιγότερο από έναν αριθμό ή ένα στιγμιότυπο εξετάσεων και περισσότερο από το αν η περίσσεια λίπους έχει αρχίσει να επηρεάζει όργανα, λειτουργικότητα και μελλοντικό κίνδυνο.
Περισσότερες πληροφορίες: Christian Rodriguez et al, Does metabolically healthy obesity really exist: going toward new definitions, The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism (2026). DOI: 10.1210/clinem/dgag247.
