Μια νέα, μεγάλη μελέτη έρχεται να απαντήσει σε ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα στη θεραπεία του καρκίνου του μαστού: Ποιες γυναίκες χρειάζονται πραγματικά χημειοθεραπεία και ποιες μπορούν να την αποφύγουν με ασφάλεια; Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι ένα απλό γονιδιακό τεστ μπορεί να βοηθήσει πάνω από τις μισές γυναίκες με την πιο κοινή μορφή πρώιμου καρκίνου του μαστού να γλιτώσουν μήνες ταλαιπωρίας, χωρίς να διακυβεύεται η υγεία τους.
Για δεκαετίες, η χημειοθεραπεία ήταν ο βασικός πυλώνας της θεραπείας. Ωστόσο, τα φάρμακα δεν μπορούν να ξεχωρίσουν τα καρκινικά κύτταρα από τα υγιή. Χτυπούν όλα τα κύτταρα που αναπτύσσονται γρήγορα, προκαλώντας σοβαρές παρενέργειες: τριχόπτωση, ναυτία, κόπωση, αυξημένο κίνδυνο λοιμώξεων, πρόωρη εμμηνόπαυση, πιθανή υπογονιμότητα και μακροχρόνια προβλήματα στην καρδιά ή τα νεύρα.
Το δίλημμα ήταν πάντα το ίδιο. Ποιες γυναίκες επωφελούνται πραγματικά και ποιες υποβάλλονται σε μήνες ταλαιπωρίας χωρίς ουσιαστικό όφελος; Μέχρι πρόσφατα, οι γιατροί βασίζονταν σε χαρακτηριστικά όπως το μέγεθος του όγκου ή αν είχε εξαπλωθεί σε λεμφαδένες. Αυτή η προσέγγιση οδηγούσε συχνά σε υπερθεραπεία, δηλαδή χορήγηση χημειοθεραπείας σε γυναίκες που δεν θα ωφελούνταν πραγματικά.
Η λύση ήρθε με ένα τεστ που ονομάζεται Prosigna. Εξετάζει 50 γονίδια μέσα στα καρκινικά κύτταρα και υπολογίζει πόσο επιθετικός είναι ο όγκος και πόσο πιθανό είναι να επιστρέψει μετά τη θεραπεία. Με απλά λόγια, δίνει ένα σκορ από το μηδέν έως το εκατό. Χαμηλό σκορ σημαίνει ότι ο όγκος είναι λιγότερο επιθετικός και η χημειοθεραπεία πιθανότατα δεν θα προσφέρει σημαντικό όφελος. Υψηλό σκορ σημαίνει ότι ο όγκος είναι πιο επιθετικός και η χημειοθεραπεία μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Στη μελέτη συμμετείχαν πάνω από 4.400 γυναίκες ηλικίας 40 ετών και άνω από έξι χώρες. Όλες είχαν την πιο κοινή μορφή πρώιμου καρκίνου του μαστού. Οι μισές έλαβαν την τυπική θεραπεία, δηλαδή χημειοθεραπεία και ορμονοθεραπεία. Στις άλλες μισές, η απόφαση για χημειοθεραπεία βασίστηκε στο σκορ του τεστ Prosigna. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Το 68% των γυναικών είχαν χαμηλό σκορ και έλαβαν μόνο ορμονοθεραπεία, χωρίς χημειοθεραπεία. Μετά από πέντε χρόνια, το 93,7% αυτών των γυναικών ήταν ελεύθερες νόσου, σε σύγκριση με το 94,9% εκείνων που έλαβαν και χημειοθεραπεία. Η διαφορά ήταν μόλις 1,2%, ποσοστό τόσο μικρό που οι ερευνητές έκριναν ότι η παράλειψη της χημειοθεραπείας ήταν εξίσου ασφαλής.
Όπως δήλωσε ο καθηγητής Rob Stein από το Πανεπιστημιακό Κολλέγιο του Λονδίνου, τα ευρήματα δείχνουν ότι πολλές ασθενείς μπορούν με ασφάλεια να αποφύγουν τη χημειοθεραπεία χωρίς να διακυβεύεται η έκβασή τους.
Τα οφέλη είναι πολλά και απτά. Χιλιάδες γυναίκες μπορούν να γλιτώσουν μήνες τριχόπτωσης, ναυτίας, κόπωσης και αυξημένου κινδύνου λοιμώξεων. Αυτό σημαίνει καλύτερη ποιότητα ζωής κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Η αποφυγή της χημειοθεραπείας μειώνει το άγχος, την αναμονή και τον φόβο που συνοδεύουν τις ενδοφλέβιες θεραπείες. Επίσης, εξοικονομείται χρόνος, καθώς η χημειοθεραπεία απαιτεί συχνές επισκέψεις στο νοσοκομείο. Για το σύστημα υγείας, σημαίνει λιγότερες νοσηλείες, λιγότερα φάρμακα και λιγότερες επιπλοκές. Και το πιο σημαντικό, το τεστ βοηθά στον εντοπισμό εκείνων που πραγματικά χρειάζονται χημειοθεραπεία, διασφαλίζοντας ότι δεν θα υποθεραπευτούν.
Αποζημιώνεται από τον ΕΟΠΥΥ
Το τεστ αφορά γυναίκες ηλικίας 40 ετών και άνω με πρώιμο καρκίνο του μαστού που είναι ορμονοθετικός και HER2-αρνητικός. Δεν αφορά γυναίκες με τριπλά αρνητικό καρκίνο, HER2-θετικό καρκίνο ή γυναίκες κάτω των 40 ετών, των οποίων η βιολογία και τα πρότυπα κινδύνου διαφέρουν.
Στην Ελλάδα, το τεστ Prosigna έχει εγκριθεί και αποζημιώνεται από τον ΕΟΠΥΥ στην τιμή των 2.800 ευρώ, σύμφωνα με απόφαση του Υπουργείου Υγείας που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο του 2026. Συνταγογραφείται αποκλειστικά από ογκολόγους και απευθύνεται σε γυναίκες με ορμονοθετικό, HER2-αρνητικό καρκίνο του μαστού που έχουν υποβληθεί σε μαστεκτομή ή θεραπεία διατήρησης του μαστού. Η αποζημίωση καλύπτει τόσο τις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες με αρνητικούς λεμφαδένες όσο και εκείνες με θετικούς λεμφαδένες. Αυτό σημαίνει ότι οι Ελληνίδες ασθενείς έχουν πλέον πρόσβαση σε ένα εργαλείο που μπορεί να τις βοηθήσει να λάβουν πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις για τη θεραπεία τους, χωρίς οικονομική επιβάρυνση.
Η μελέτη αυτή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αλλαγής στην ογκολογία. Από τη θεραπεία που βασίζεται σε γενικά χαρακτηριστικά, περνάμε στη θεραπεία που βασίζεται στη βιολογία του κάθε όγκου. Παρόμοια γονιδιακά τεστ χρησιμοποιούνται ήδη σε άλλους καρκίνους, όπως του πνεύμονα, του εντέρου και του προστάτη. Όπως σημειώνει η έκθεση Cancer Progress Report 2026 της AACR (American Association for Cancer Research), η υγρή βιοψία και τα γονιδιακά τεστ αποτελούν μέρος των τεχνολογιών που θα καθορίσουν το μέλλον της ογκολογίας.
Το μήνυμα για τις ασθενείς είναι σαφές. Η χημειοθεραπεία δεν είναι πάντα απαραίτητη. Με τη βοήθεια του τεστ Prosigna, οι γυναίκες με την πιο κοινή μορφή πρώιμου καρκίνου του μαστού μπορούν πλέον να λαμβάνουν αποφάσεις βασισμένες σε πραγματικά δεδομένα για τη βιολογία του όγκου τους, αποφεύγοντας περιττές θεραπείες και διατηρώντας παράλληλα την προστασία τους έναντι της νόσου.
