Όλοι γνωρίζουμε ότι τη στιγμή που είμαστε στο αυτοκίνητο ή ακόμα καθόμαστε στον καναπέ μας και ακούμε ένα από τα αγαπημένα μας τραγούδια, πλημμυρίζουμε με ευχάριστα συναισθήματα. Μερικές φορές μάλιστα η αγαπημένη μας μουσική μπορεί να μας φέρει ρίγη και να κάνει τις τρίχες του σώματός μας να σηκωθούν.
Γάλλοι νευροεπιστήμονες χρησιμοποίησαν το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG) για να συνδέσουν τα ρίγη που φέρνει η μουσική με περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην ενεργοποίηση συστημάτων ανταμοιβής και ευχαρίστησης. Τα αποτελέσματα δημοσιεύονται στο περιοδικό Frontiers in Neuroscience.
Ο Thibault Chabin και οι συνεργάτες του στο Université de Bourgogne Franche-Comté σάρωσαν τους εγκεφάλους 18 συμμετεχόντων που βίωναν τακτικά ρίγη όταν άκουγαν τα αγαπημένα τους μουσικά κομμάτια. Σε ένα ερωτηματολόγιο, τους ζητήθηκε να δηλώσουν πότε βίωναν ρίγη και αξιολόγησαν το βαθμό ευχαρίστησής που ένιωθαν.
“Οι συμμετέχοντες στη μελέτη είχαν παραγωγή ρίγους κατά τη διάρκεια των τραγουδιών αλλά τα περισσότερα μουσικά ρίγη εμφανίστηκαν σε μη προβλεπόμενες στιγμές”, είπε ο Chabin.
Όταν οι συμμετέχοντες παρουσίασαν ρίγη, ο Chabin παρατήρησε συγκεκριμένη ηλεκτρική δραστηριότητα στον κογχομετωπιαίο φλοιό (orbitofrontal cortex), μια περιοχή που εμπλέκεται στη συναισθηματική επεξεργασία, στον δεξιό κροταφικό λοβό (right temporal lobe) μια περιοχή στη δεξιά πλευρά του εγκεφάλου που ασχολείται με την ακουστική επεξεργασία και τη μουσική εκτίμηση, καθώς και σε μια τρίτη περιοχή του μεσαίου εγκεφάλου που εμπλέκεται στον έλεγχο της κίνησης.
Αυτές οι περιοχές του εγκεφάλου συνεργάζονται για να επεξεργαστούν τη μουσική, να ενεργοποιήσουν τα συστήματα ανταμοιβής και να απελευθερώσουν ντοπαμίνη -έναν νευροδιαβιβαστή που δημιουργεί μια ωραία αίσθηση. Σε συνδυασμό με την ευχάριστη αναμονή για το αγαπημένο σας μέρος του τραγουδιού, αυτό δημιουργεί μια απόλαυση που μπορεί να φέρει ακόμα και ρίγη -μια φυσιολογική απόκριση που πιστεύεται ότι υποδηλώνει μεγαλύτερη συνδεσιμότητα του φλοιού του εγκεφάλου.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε 18 υγιείς συμμετέχοντες -11 γυναίκες και 7 άνδρες. Είχαν μέση ηλικία 40 ετών, ήταν ευαίσθητοι στη μουσική ανταμοιβή, και συχνά βίωναν ρίγη. Επίσης, είχαν μια σειρά μουσικών ικανοτήτων. Πραγματοποιήθηκε σάρωση EEG υψηλής πυκνότητας καθώς οι συμμετέχοντες άκουσαν 15 λεπτά αποσπάσματα των 90 πιο απολαυστικών μουσικών κομματιών τους. Κατά την ακρόαση, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν την υποκειμενική ευχαρίστησή τους και να δείξουν πότε ένιωσαν ρίγη. Συνολικά, αναφέρθηκαν 305 ρίγη, διάρκειας 8,75 δευτερολέπτων, κατά μέσο όρο. Αυτά τα ευρήματα υπονοούαν αυξημένη εγκεφαλική δραστηριότητα σε περιοχές που προηγουμένως είχαν συνδεθεί με τη μουσική απόλαυση σε μελέτες που χρησιμοποίησαν PET (Τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων: Positron emission tomography) και fMRI (Λειτουργική Απεικόνιση Μαγνητικού Συντονισμού: Functional magnetic resonance imaging).
“Το γεγονός ότι μπορούμε να μετρήσουμε αυτό το φαινόμενο με EEG φέρνει ευκαιρίες για μελέτη σε άλλα πλαίσια, σε σενάρια που είναι πιο φυσικά και μέσα σε ομάδες”, είπε ο Chabin. “Αυτό αποτελεί μια καλή προοπτική για την έρευνα των μουσικών συγκινήσεων. Σε αντίθεση με τις βαριές τεχνικές νευροαπεικόνισης όπως η PET scan και η fMRI, το κλασικό EEG μπορεί να μεταφερθεί έξω από το εργαστήριο σε νατουραλιστικά σενάρια”.
Το EEG είναι μια μη επεμβατική, πολύ ακριβής τεχνική που σαρώνει ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία προκαλούνται από την εγκεφαλική δραστηριότητα χρησιμοποιώντας αισθητήρες τοποθετημένους σε όλη την επιφάνεια του τριχωτού της κεφαλής. Όταν βιώνετε μουσικά ρίγη, ηλεκτρικά σήματα χαμηλής συχνότητας που ονομάζονται “δραστηριότητα θήτα” -ένας τύπος δραστηριότητας που σχετίζεται με την επιτυχή απόδοση της μνήμης στο πλαίσιο των υψηλών ανταμοιβών και της μουσικής εκτίμησης- είτε αυξάνεται είτε μειώνεται στις περιοχές του εγκεφάλου που συμμετέχουν στη μουσική επεξεργασία.
Αυτό που είναι πιο ενδιαφέρον είναι ότι η μουσική, εκ πρώτης όψεως, φαίνεται να μην έχει κανένα βιολογικό όφελος για εμάς. Ωστόσο, η έκκριση της ντοπαμίνης και του συστήματος ανταμοιβής στην επεξεργασία της μουσικής απόλαυσης υποδηλώνει μια αρχαία λειτουργία της μουσικής.
Αυτή η προγονική λειτουργία μπορεί να εκδηλώνεται στο χρονικό διάστημα που προσδοκούμε το κομμάτι της μουσικής που μας προκαλεί ρίγος. Καθώς περιμένουμε, ο εγκέφαλός μας είναι απασχολημένος να προβλέψει το μέλλον και να απελευθερώνει ντοπαμίνη. Εξελικτικά μιλώντας, το να μπορούμε να προβλέψουμε τι θα συμβεί τις επόμενες χρονικές στιγμές ή αρκετά αργότερα είναι απαραίτητο για την επιβίωσή μας.
Η μουσική απόλαυση είναι ένα πολύ ενδιαφέρον φαινόμενο που αξίζει να διερευνηθεί περαιτέρω, προκειμένου να κατανοήσουμε γιατί η μουσική μας προκαλεί ευχαρίστηση.
