Είναι το τσιγάρο μια κοινωνική συνήθεια ή μήπως μια πύλη προς την απομόνωση; Μια νέα, πολυεθνική μελέτη που παρουσιάστηκε στο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας (ERS) στη Βαρκελώνη στις 7 Σεπτεμβρίου 2026, ανατρέπει τον διαδεδομένο μύθο: το κάπνισμα δεν είναι κοινωνικό -αντιθέτως, οδηγεί σε αυξημένη μοναξιά.
Η έρευνα, που παρουσιάστηκε από τον Δρ. Keir Philip, Κλινικό Λέκτορα Πνευμονολογίας στο Εθνικό Ινστιτούτο Καρδιάς και Πνευμόνων του Imperial College του Λονδίνου, ανέλυσε δεδομένα από περισσότερους από 50.000 ανθρώπους σε 15 ευρωπαϊκές χώρες. Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από την έρευνα SHARE (Survey of Health and Ageing in Europe), μια μακροχρόνια μελέτη για την υγεία και τη γήρανση στον ευρωπαϊκό πληθυσμό.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την κλίμακα μοναξιάς UCLA (UCLA Loneliness Scale), ένα ευρέως αποδεκτό εργαλείο που αποτυπώνει πόσο συχνά ένα άτομο αισθάνεται ότι του λείπει η συντροφιά, ότι μένει εκτός κοινωνικών δραστηριοτήτων ή ότι είναι απομονωμένο από τους άλλους.
Στην αρχή της μελέτης, το 22% των συμμετεχόντων ήταν καπνιστές, ενώ σχεδόν οι μισοί (48,5%) έπασχαν από περισσότερες από δύο χρόνιες παθήσεις. Η μέση ηλικία των συμμετεχόντων ήταν τα 67 έτη.
Οι καπνιστές είναι πιο μόνοι
Τα αποτελέσματα ήταν σαφή: οι καπνιστές ήταν πιο μόνοι σε σύγκριση με τους μη καπνιστές, ακόμη και αφού οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία και το φύλο.
Ακόμη πιο ανησυχητική ήταν η διαχρονική παρατήρηση: όσοι κάπνιζαν στην αρχή της μελέτης παρουσίασαν μεγαλύτερη αύξηση της μοναξιάς δύο χρόνια αργότερα, ακόμη και μετά τον συνυπολογισμό του αρχικού επιπέδου μοναξιάς και των δημογραφικών παραγόντων.
Η σχέση αυτή εμφανίστηκε με μικρές μόνο διαφοροποιήσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών περιοχών, γεγονός που υποδηλώνει ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται σε μία συγκεκριμένη χώρα ή κοινωνική κουλτούρα, αλλά έχει πανευρωπαϊκό χαρακτήρα.
Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε ο Δρ. Philip: «Το κάπνισμα σχετίζεται με αυξανόμενη μοναξιά σε μεγαλύτερους ανθρώπους, γεγονός που υποδηλώνει ότι το κάπνισμα μπορεί να βλάπτει την ψυχοκοινωνική υγεία, πέρα από τις σωματικές επιπτώσεις».
Γιατί το κάπνισμα οδηγεί σε μοναξιά; Οι μηχανισμοί
Ο Δρ. Philip προτείνει δύο βασικούς μηχανισμούς που εξηγούν αυτή τη σύνδεση:
- Οι ασθένειες που περιορίζουν την κινητικότητα. Οι προοδευτικές ασθένειες που σχετίζονται με το κάπνισμα περιορίζουν σταδιακά την κινητικότητα, καθιστώντας δυσκολότερη την πρόσβαση και τη συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες.
- Οι κοινωνικοί κανόνες γύρω από το κάπνισμα. Οι απαγορεύσεις καπνίσματος σε δημόσιους χώρους και τα άτυπα περιβάλλοντα χωρίς καπνό στα σπίτια των ανθρώπων μπορεί να κάνουν αυτούς τους χώρους λιγότερο ελκυστικούς για τους καπνιστές, περιορίζοντας τις δυνατότητες κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
Η νέα μελέτη δεν προέκυψε από το κενό. Όπως εξήγησε ο Δρ. Philip, «Η πρώτη μας μελέτη στην Αγγλία έδειξε ότι οι καπνιστές γίνονταν πιο μόνοι από όσους δεν κάπνιζαν, αλλά ήταν πιθανό τα αποτελέσματα να επηρεάζονταν από τον πολιτισμό και τις κοινωνικές νόρμες. Θέλαμε να διερευνήσουμε αν βλέπαμε την ίδια σχέση μεταξύ καπνίσματος και μοναξιάς και σε άλλες χώρες».
Η επιβεβαίωση της σχέσης σε 15 διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες καθιστά τα ευρήματα ιδιαίτερα ισχυρά και γενικεύσιμα.
Η μοναξιά ως πρόκληση δημόσιας υγείας
Ο Καθηγητής Des Cox, μέλος του Συμβουλίου Υποστήριξης της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και Κλινικός Καθηγητής στο University College του Δουβλίνου, ο οποίος δεν συμμετείχε στην έρευνα, σχολίασε: «Με τη μοναξιά να αναγνωρίζεται πλέον ως μία από τις βασικές προκλήσεις δημόσιας υγείας της εποχής μας, αυτή η έρευνα αναδεικνύει το κάπνισμα ως έναν σημαντικό παράγοντα κινδύνου για τη μοναξιά — και μάλιστα έναν παράγοντα για τον οποίο υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες».
Ο ίδιος τόνισε τη σημασία της υποστήριξης των καπνιστών για διακοπή του καπνίσματος χωρίς στιγματισμό, ενώ παράλληλα υπογράμμισε ότι «η ιδέα ότι το κάπνισμα μπορεί να είναι “κοινωνικό” πρέπει να αμφισβητηθεί, καθώς τα στοιχεία δείχνουν το ακριβώς αντίθετο».
Η επόμενη ημέρα: Αλλάζοντας την αφήγηση
Ο Δρ. Philip θεωρεί ότι το επόμενο βήμα είναι η αλλαγή της δημόσιας αφήγησης, ώστε να ευθυγραμμιστεί με τα δεδομένα: «Το κάπνισμα δεν είναι κοινωνικό. Η έρευνά μας δείχνει ότι οδηγεί σε αυξημένη κοινωνική απομόνωση και μοναξιά. Η διάδοση του μηνύματος μέσω διαφόρων οδών θα είναι καθοριστική — από τα μπαρ έως τη δημόσια πολιτική — οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις του καπνίσματος πρέπει να γίνουν σαφείς».
Η μελέτη αυτή έρχεται να προστεθεί σε ένα αυξανόμενο σώμα έρευνας που αναδεικνύει το κάπνισμα όχι μόνο ως τη μεγαλύτερη αιτία πρόωρου θανάτου που μπορεί να προληφθεί, αλλά και ως έναν παράγοντα που αποδυναμώνει τον κοινωνικό ιστό, απομονώνοντας σταδιακά όσους επιμένουν σε αυτή τη συνήθεια. Σε μια εποχή που η μοναξιά αναγνωρίζεται ως μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας, η διακοπή του καπνίσματος αποκτά μια ακόμη, συχνά παραγνωρισμένη, διάσταση: την επανασύνδεση με τους άλλους.
