Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι απαγορεύουν τη χρήση στα τρόφιμα και τα φάρμακα μιας αμφιλεγόμενης ερυθράς χρωστικής ουσίας, που είναι γνωστή τα τελευταία 30 και πλέον χρόνια για την πρόκληση διαφόρων μορφών καρκίνου στα ζώα, μια απόφαση που αποτελεί μεγάλη νίκη για τις ενώσεις καταναλωτών.
Η χρωστική ουσία ερυθροσίνη (erythrosine) παράγεται από το πετρέλαιο. Είναι γνωστή με την ονομασία E127 στην Ευρώπη και ως «Red 3» στη Βόρεια Αμερική. Χρησιμεύει για να δίνει στα τρόφιμα ή στις κάψουλες των φαρμάκων μια ροζ έως έντονη κόκκινη όψη. Το χρωστικό αυτό υπάρχει σε σχεδόν 3.000 προϊόντα διατροφής που διατίθενται στο εμπόριο στις ΗΠΑ, σύμφωνα με τη βάση δεδομένων της περιβαλλοντικής οργάνωσης EWG: καραμέλες, φρούτα σε κονσέρβα, ποτά, ακόμη χορτοφαγικό υποκατάστατο του μπέικον.
Η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) ανακάλεσε την άδεια χρήσης του Red 3 στα τρόφιμα το 2025 καθώς και στα φάρμακα που λαμβάνονται από το στόμα, διευκρίνισε σε επίσημο έγγραφο που έδωσε στη δημοσιότητα. Η χρωστική ουσία ήδη δεν μπορούσε να χρησιμοποιείται στις Ηνωμένες Πολιτείες στα καλλυντικά και τα φάρμακα που εφαρμόζονται απευθείας στο δέρμα από το 1990 λόγω του κινδύνου αλλεργίας και υποψιών για την καρκινογόνο φύση της, έπειτα από μελέτες που έδειξαν ότι προκαλεί διάφορες μορφές καρκίνου στα τρωκτικά. Αλλού στον κόσμο, αρκετές χώρες, κυρίως αυτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, περιορίζουν πολύ αυστηρά τη χρήση της.
Η Red 3 χρησιμοποιείται ευρέως σε τρόφιμα, καλλυντικά και φάρμακα από το 1969, όταν εγκρίθηκε από τον FDA. Είναι πολύ πιθανό να την έχετε συναντήσει: αποτελεί κοινό πρόσθετο σε καραμέλες, αναψυκτικά, αρτοσκευάσματα, δημητριακά, κεράσια μαρασκίνο και ζελέ, καθώς και σε ορισμένα φάρμακα, σιρόπια και καλλυντικά.
Ωστόσο, πληθώρα επιστημονικών δεδομένων υποδεικνύει ότι η κατανάλωση της Red 3 εγκυμονεί σημαντικούς κινδύνους για την υγεία. Οι κίνδυνοι αυτοί ώθησαν την Καλιφόρνια να απαγορεύσει τη χρήση της στα τρόφιμα το 2023, ενώ ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) προχώρησε στη συνολική απαγόρευσή της σε τρόφιμα και φάρμακα σε παναμερικανικό επίπεδο στις 15 Ιανουαρίου 2025.
Τα τελευταία 35 χρόνια, όλο και περισσότερα επιστημονικά στοιχεία αναδεικνύουν τις αρνητικές επιπτώσεις της Red 3 στην υγεία. Παρόλο που οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη τεκμηριώσει μια άμεση σύνδεση μεταξύ της Red 3 και του καρκίνου στους ανθρώπους, σημαντικά δεδομένα από μελέτες σε ζώα δείχνουν την καρκινογόνο δράση της.
Πρώτον, η Red 3 διαταράσσει τη ρύθμιση των θυρεοειδικών ορμονών μέσω διάφορων μηχανισμών. Εμποδίζει την ικανότητα του θυρεοειδούς αδένα να απορροφά το ιώδιο —βασικό συστατικό για τη σύνθεση των ορμονών του— και μπλοκάρει ένα ένζυμο απαραίτητο για τη μετατροπή μιας θυρεοειδικής ορμόνης σε άλλη, συμβάλλοντας έτσι στη θυρεοειδική δυσλειτουργία. Μαζί με άλλες διαταραχές στη λειτουργία των ορμονών, η Red 3 αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσης διαταραχών του θυρεοειδούς.
Δεύτερον, η Red 3 ενδέχεται να προάγει τον σχηματισμό ογκιδίων στον θυρεοειδή. Αρκετές μελέτες στις οποίες αρουραίοι και χοίροι εκτέθηκαν σε Red 3 έδειξαν διόγκωση του θυρεοειδούς αδένα με σχηματισμό όγκων, καθώς και ανωμαλίες στη ρύθμιση των ορμονών.
Τρίτον, η Red 3 μπορεί να ασκήσει τοξική δράση στον εγκέφαλο με πολλαπλούς τρόπους. Μελέτες σε αρουραίους έδειξαν ότι αυτή η συνθετική χρωστική αυξάνει το οξειδωτικό στρες (το οποίο καταστρέφει τους ιστούς) και μειώνει τα αντιοξειδωτικά που το ελέγχουν, διαταράσσοντας την επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων. Έρευνες σε τρωκτικά έδειξαν επίσης ότι η Red 3 πυροδοτεί νευροφλεγμονή που οδηγεί σε βλάβη και δυσλειτουργία των νευρώνων. Επιπλέον, ενδέχεται να αλληλεπιδρά με τα πεπτίδια βήτα-αμυλοειδούς που συνδέονται με νευροεκφυλιστικές παθήσεις, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ, επιδεινώνοντας την εξέλιξή τους.
Ρυθμιστική δυναμική
Η Red 3 μπήκε για πρώτη φορά στο μικροσκόπιο τη δεκαετία του 1980, όταν μελέτες σε ζώα τη συνέδεσαν με όγκους του θυρεοειδούς σε αρσενικούς αρουραίους. Αυτό οδήγησε στην απαγόρευσή της στα καλλυντικά στις ΗΠΑ το 1990, αν και η χρήση της στα τρόφιμα συνεχίστηκε ύστερα από πιέσεις της βιομηχανίας. Παρόλο που η Ευρωπαϊκή Ένωση περιόρισε τη χρήση της Red 3 μόνο σε ορισμένους τύπους επεξεργασμένων κερασιών ήδη από το 1994, οι ΗΠΑ καθυστέρησαν χαρακτηριστικά.
Η απαγόρευση της Red 3 στα τρόφιμα από την Καλιφόρνια το 2023 (με ισχύ από το 2027) αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τη σχέση της με τον καρκίνο και ώθησε 24 οργανισμούς να διεκδικήσουν ανάληψη δράσης σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Αυτή η διαμάχη κορυφώθηκε με την παναμερικανική απαγόρευση από τον FDA τον Ιανουάριο του 2025.
Παρόλο που ο FDA επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν άμεσα στοιχεία για καρκινογόνο δράση της Red 3 στους ανθρώπους, αναγνωρίζει ότι οι μελέτες σε ζώα παρέχουν επαρκή βάση για ρυθμιστική παρέμβαση. Η απόφαση του FDA ευθυγραμμίζεται με τη ρήτρα Delaney του 1958 (από τον Ομοσπονδιακό Νόμο περί Τροφίμων, Φαρμάκων και Καλλυντικών), η οποία επιβάλλει την απαγόρευση κάθε πρόσθετου που αποδεικνύεται ότι προκαλεί καρκίνο σε ανθρώπους ή ζώα ανεξαρτήτως δοσολογίας.
Είναι αξιοσημείωτο ότι χρειάστηκαν πάνω από 35 χρόνια από τα πρώτα ευρήματα για καρκίνο του θυρεοειδούς σε τρωκτικά μέχρι την τελική απαγόρευση το 2025.
Σύμφωνα με την εντολή του FDA, οι κατασκευαστές πρέπει:
- Να αναδιαμορφώσουν τα προϊόντα τροφίμων ώστε να αφαιρέσουν τη Red 3 έως τον Ιανουάριο του 2027.
- Να αναδιαμορφώσουν τα φάρμακα που λαμβάνονται από το στόμα έως τον Ιανουάριο του 2028.
Ο δρόμος προς το μέλλον
Η διαδρομή από την έγκριση της Red 3 έως την απαγόρευσή της υπογραμμίζει τη σύγκρουση ανάμεσα στα βιομηχανικά συμφέροντα και τη δημόσια υγεία. Η συνεχής επαγρύπνηση γύρω από τη Red 3 μπορεί να βοηθήσει στη θέση της ασφάλειας των καταναλωτών ως απόλυτη προτεραιότητα.
Βάσει της οδηγίας του FDA, οι κατασκευαστές οφείλουν να αναδιαμορφώσουν τις συνταγές των τροφίμων και των φαρμάκων που καταπίνονται, αφαιρώντας τη Red 3 έως τον Ιανουάριο του 2027 και τον Ιανουάριο του 2028 αντίστοιχα. Παρόλο που ορισμένες χώρες επιτρέπουν ακόμη τη χρήση της, οι εισαγωγές στις ΗΠΑ θα πρέπει να πληρούν τα εγχώρια πρότυπα ασφαλείας. Η εναρμόνιση των παγκόσμιων προτύπων για τη ρύθμιση και την αξιολόγηση των συνθετικών χρωστικών είναι απαραίτητη για την προστασία της υγείας των καταναλωτών.
Αρκετές εταιρείες υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων έχουν ήδη ξεκινήσει τη μετάβαση μακριά από τις συνθετικές χρωστικές. Το 2016, η Mars ανακοίνωσε σχέδια για την αφαίρεση όλων των τεχνητών χρωμάτων από τα τρόφιμά της μέσα σε μια πενταετία. Το 2024, η General Mills ανακοίνωσε ότι θα καταργήσει τα τεχνητά χρώματα και αρώματα από τα προϊόντα της.
Οι καταναλωτές μπορούν να προστατευτούν από την έκθεση στη Red 3 διαβάζοντας τις ετικέτες των συστατικών για τις ενδείξεις «FD&C Red No. 3» ή «E127» και επιλέγοντας προϊόντα που χρησιμοποιούν φυσικές χρωστικές. Η προετοιμασία σπιτικών φαγητών με φυσικές εναλλακτικές (όπως ο χυμός παντζαριού ή ο κουρκουμάς) αποτελεί άλλη μία επιλογή. Η υποστήριξη εταιρειών που δεν χρησιμοποιούν χρωστικές και η ενημέρωση για τις νομοθετικές αλλαγές μπορούν να μειώσουν περαιτέρω την έκθεση, προάγοντας ασφαλέστερες διατροφικές πρακτικές.
Η συνεχιζόμενη έρευνα και οι νομοθετικές μεταρρυθμίσεις με επίκεντρο τη δημόσια ασφάλεια μπορούν να διασφαλίσουν ότι πρόσθετα τροφίμων όπως η Red 3 δεν θα θέτουν πλέον σε κίνδυνο την υγεία των καταναλωτών.
