Το μικροβίωμα των όγκων -το οποίο περιλαμβάνει βακτήρια, μύκητες, ιούς και άλλους μικροοργανισμούς που υπάρχουν στον όγκο- θεωρείται πλέον ένα σημαντικό συστατικό του μικροπεριβάλλοντος του όγκου. Ένα διεθνές άρθρο συναίνεσης που δημοσιεύθηκε στο Cancer Cell συγκεντρώνει ιδρύματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ, την Αυστρία και την Ιταλία, τα οποία ασχολούνται με έρευνες αιχμής σε αυτό το συγκεκριμένο ερευνητικό πεδίο.
Μεταξύ των συν-αντίστοιχων συγγραφέων είναι η Maria Rescigno, Επιστημονική Διευθύντρια του Ερευνητικού Κέντρου Μοριακής Ιατρικής CeMM της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών, Καθηγήτρια Γενικής Παθολογίας στο Πανεπιστήμιο Humanitas, καθώς και επικεφαλής του Εργαστηρίου Ανοσολογίας του Βλεννογόνου και Μικροβιώματος στο IRCCS Istituto Clinico Humanitas. Επίσης, συν-συγγραφέας της εργασίας είναι ο Luca Tiraboschi, ερευνητής στο Εργαστήριο Ανοσολογίας του Βλεννογόνου και Μικροβιώματος του Humanitas. Μαζί με μια διεθνή ομάδα, συνέβαλαν στη σύνθεση των διαθέσιμων αποδεικτικών στοιχείων, στον εντοπισμό των κύριων μεθοδολογικών προκλήσεων και στην πρόταση κοινών προτύπων για μια πιο αξιόπιστη και αναπαραγώγιμη ανίχνευση μικροβίων που σχετίζονται με όγκους.
Μικρόβια και όγκοι: Μια σύνθετη σχέση
Τα τελευταία 10 χρόνια, μελέτες σε προκλινικά μοντέλα και κλινικές παρατηρήσεις έχουν δείξει ότι το μικροβίωμα του εντέρου επηρεάζει βαθιά την ανάπτυξη του καρκίνου και διαμορφώνει την αποτελεσματικότητα της ανοσοθεραπείας.
Τα αποτελέσματα πειραμάτων που διεξήχθησαν σε διεθνές επίπεδο έχουν δείξει ότι η τροποποίηση των μικροβιακών κοινοτήτων μπορεί να αλλάξει όχι μόνο τους εντερικούς όγκους, αλλά και εκείνους σε απομακρυσμένα όργανα, όπως ο εγκέφαλος, το ήπαρ, το πάγκρεας, ο μαστός, τα οστά και το δέρμα. Μικροβιακά σήματα και, σε πολλές περιπτώσεις, ζωντανοί μικροοργανισμοί έχουν ανιχνευθεί εντός των όγκων και μπορούν να συμβάλουν στην επαναπρογραμμάτιση τόσο των καρκινικών κυττάρων όσο και των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος.
«Αυτό αποδεικνύει ότι τα μικρόβια που σχετίζονται με τους όγκους δεν είναι απλοί παρατηρητές, αλλά ενεργοί ρυθμιστές της βιολογίας του όγκου και της ανταπόκρισης στις θεραπείες. Η αυστηρή μελέτη τους παραμένει πολύπλοκη, λόγω της σπανιότητάς τους στους ιστούς των όγκων, του κινδύνου μόλυνσης και των μεθοδολογικών προκαταλήψεων, αλλά η κατανόηση του ρόλου τους θα είναι θεμελιώδης για την ανάπτυξη πιο στοχευμένων θεραπευτικών στρατηγικών», εξηγεί η Maria Rescigno.
Προς πιο ακριβείς θεραπείες
Οι ερευνητές έχουν εντοπίσει διάφορους τρόπους με τους οποίους τα μικρόβια μπορούν να επηρεάσουν τους όγκους. Συγκεκριμένα, δομικά συστατικά – συμπεριλαμβανομένων των θραυσμάτων του κυτταρικού τοιχώματος και των νουκλεϊκών οξέων – και μεταβολικά προϊόντα που προέρχονται από μικρόβια μπορούν να φτάσουν στον όγκο μέσω της κυκλοφορίας του αίματος και να αναδιαμορφώσουν το μικροπεριβάλλον του, διαμορφώνοντας άμεσα κυτταρικά και ανοσολογικά προγράμματα.
Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, ζωντανοί μικροοργανισμοί μπορούν να μετατοπιστούν από το έντερο ή άλλες θέσεις βλεννογόνων στους όγκους, αλληλεπιδρώντας άμεσα με τον ιστό του όγκου και επηρεάζοντας την τοπική ανοσία.
Αυτά τα δεδομένα έχουν οδηγήσει σε έναν πιο ακριβή ορισμό του μικροβιώματος των όγκων, που νοείται ως το σύνολο των μικροοργανισμών και των μοριακών τους συστατικών – συμπεριλαμβανομένων των νουκλεϊκών οξέων, των πρωτεϊνών και των μεταβολιτών – που υπάρχουν σε όλα τα συστατικά του όγκου και της οικολογικής του θέσης, διακριτά από τις επιφανειακές ή κοιλοτικές κοινότητες (δηλαδή, που βρίσκονται σε κοιλότητες οργάνων και όχι εντός του ιστού του όγκου) και ικανά να αλληλεπιδρούν με τα κύτταρα του ξενιστή.
Για την αντιμετώπιση των τεχνικών δυσκολιών και την αποφυγή εσφαλμένων ερμηνειών, το άρθρο συναίνεσης συνιστά την ενσωμάτωση διαφορετικών συμπληρωματικών προσεγγίσεων, όπως η γενετική αλληλούχιση, η απεικόνιση, οι μικροβιακές καλλιέργειες και οι λειτουργικές δοκιμές, προκειμένου να επιβεβαιωθεί όχι μόνο η παρουσία μικροβίων, αλλά και η βιωσιμότητά τους και ο αιτιώδης ρόλος τους. Οι συγγραφείς προτείνουν επίσης ελάχιστα πρότυπα αναφοράς για να διασφαλιστεί η αναπαραγωγιμότητα των αποτελεσμάτων μεταξύ των εργαστηρίων.
«Ο στόχος είναι να ξεπεράσουμε τη συζήτηση για την απλή μικροβιακή παρουσία και να εστιάσουμε σε κλινικά σχετικά ερωτήματα: πώς τα μικρόβια που σχετίζονται με τους όγκους επηρεάζουν τη βιολογία του όγκου και την ανταπόκριση στις θεραπείες, και αν μπορεί να αποτελούν χρήσιμους βιοδείκτες για την καθοδήγηση πιο αποτελεσματικών και εξατομικευμένων θεραπευτικών στρατηγικών», προσθέτει ο Luca Tiraboschi.
Κλινικές επιπτώσεις και μελλοντικές προοπτικές
Η κατανόηση του ρόλου του μικροβιώματος των όγκων ανοίγει νέες προοπτικές για τη θεραπεία του καρκίνου. Όπως έχει ήδη παρατηρηθεί για το μικροβίωμα του εντέρου, οι παρεμβάσεις που στοχεύουν ενδοογκικούς μικροοργανισμούς θα μπορούσαν να βελτιώσουν την ανταπόκριση στην ανοσοθεραπεία, τη χημειοθεραπεία και άλλες θεραπευτικές στρατηγικές. Ο ακριβής καθορισμός των αιτιωδών μηχανισμών είναι επομένως απαραίτητος για τη μετάφραση αυτών των ανακαλύψεων σε προσεγγίσεις ακριβείας στην ογκολογία.
Η μελέτη αντιπροσωπεύει μια σημαντική διεθνή συνεργατική προσπάθεια και συνθέτει αποδεικτικά στοιχεία από διαφορετικούς τύπους όγκων, ιδιαίτερα εκείνων που χαρακτηρίζονται από χαμηλή μικροβιακή βιομάζα, όπου τα συμπεράσματα απαιτούν ιδιαίτερα αυστηρή επικύρωση. Χαράσσοντας έναν οδικό χάρτη πειραματικών και αναλυτικών προτύπων, αυτή η εργασία παρέχει τη βάση για πιο ισχυρή έρευνα και για μελλοντικές κλινικές εφαρμογές στο αναδυόμενο πεδίο του μικροβιώματος των όγκων.
Περισσότερες πληροφορίες: Tingting Duan et al, Toward a consensus on the tumor microbiota: Evidence, standards, and interpretation, Cancer Cell (2026). DOI: 10.1016/j.ccell.2026.02.011.
